Een gratis DAM oplossing? (deel 2)

DAM, Digital Asset Management of mijn persoonlijke vertaling van dit begrip; 'Digitaal Fotobeheer', kun je uitoefenen met tal van commerciële programma's. Echter onderzoek ik momenteel wat er op dit vlak gratis tot de mogelijkheden behoort.

Een vorige keer gaf ik aan dat ik een aantal applicaties aan het onderzoeken ben op hun geschiktheid tot het toevoegen van meta-data aan foto's, de zogenaamde IPTC informatie. Veel programma's kunnen dit in een beperkte mate, dat wil zeggen dat niet alle velden kunnen worden gevuld of dat je dit alleen voor afzonderlijke foto's kunt doen.
Wat ik wil is toegang tot de meest voorkomende IPTC velden en deze voor grote groepen foto's gelijktijdig kunnen aanpassen, het liefst met voorgedefinieerde sets (sjablonen). In het verleden, onder XP, gebruikte ik daar PixVue voor maar omdat die niet werkt onder Vista moest ik op zoek naar iets anders.

M'n speurtocht heeft tot nog toe twee hits opgeleverd; iTag en XnView.
Hoewel iTag voor veel foto's tegelijk een aantal velden kan vullen is het voor serieuze fotografen volgens mij toch te beperkt. Bovendien kent iTag geen meta-data-sjablonen waardoor het nauwelijks iets toevoegt aan Picasa of Fotogalerie. iTag valt wat mij betreft dan dus ook af.

XnView kan wel overweg met sjablonen en is bovendien in staat om de gegevens in een enkele handeling aan meerdere foto's toe te kennen (batch). Helaas kan dit niet vanuit het contextmenu (rechtermuisknop in de verkenner), je moet het programma er dus zelf voor openen maar dat heb ik er graag voor over. Ik zal er binnenkort nog eens een beschrijving van maken inclusief schermafbeeldingen maar er is al wel een video beschikbaar.
Waar het op neerkomt is dat je XnView na installatie opent en dan naar de te bewerken foto's navigeert zoals gebruikelijk in de verkenner. Selecteer een of meerdere afbeeldingen (hou de Control toets ingedrukt en selecteer met de muis meerdere afzonderlijke afbeeldingen of houdt de Shift ingetoetst voor een onafgebroken reeks) en klik met rechts. Kies voor de optie 'Bewerk IPTC data' en vul de gewenste data in een van de beschikbare velden. Geef bijvoorbeeld de namen van de personen op de foto op in het Trefwoorden veld.
Bevestig dat de informatie daadwerkelijk aan de foto wordt toegevoegd door de knop 'Schrijf alle geselecteerden' in te toetsen. Nu zijn de gegevens geïntegreerd in de JPG afbeelding en kun je ze met allerhande applicaties terugvinden. Vanzelfsprekend met XnView zelf natuurlijk maar ook met Picasa en Windows Fotogalerie, ook interessant voor andere mensen die foto's van jou ontvangen. Zij kunnen niet alleen profiteren van het werk wat jij aan de foto's hebt gedaan maar zien ook dadelijk eventuele copyright informatie die je aan de foto's hebt toegevoegd.

Afzonderlijke afbeeldingen kun je overigens met behulp van XnView bewerken zonder het programma eerst te openen. Open het contextmenu vanuit de verkenner door rechts te klikken op een afbeeldingen en kies voor 'Edit IPTC' en je kunt alle gegevens muteren, eigenlijk op dezelfde manier als dat met het eerdergenoemde PixVue ook kon. Jammer is dat het bewerken vanuit het contextmenu alleen werkt op enkele afbeeldingen, mocht je toch meerdere afbeeldingen hebben geselecteerd dan zul je zien dat alleen de eerste of de laatste van de reeks gemuteerd is.

XnView is dus de eerste bruikbare gratis DAM applicatie die ik heb kunnen vinden onder Vista.

Een gratis digitaal foto beheer (DAM) oplossing?

Wat verstaan we eigenlijk onder een DAM oplossing?
Buiten de voor de hand liggende zaken als opslag, back-ups, fotobewerking kent een fotobeheer applicatie ook andere  eigenschappen waarvan er twee wel heel belangrijk zijn:

• Een goede zoekfunctie om eerder gemaakte foto's terug te kunnen vinden en deze logisch te kunnen rangschikken en/of groeperen
• Daarvoor zul je ondermeer trefwoorden en waarderingen aan je foto's moeten kunnen toekennen

Voor het eerste bestaan een aantal goede en bovendien gratis tools zoals Google Picasa en Microsoft Search, desgewenst gecombineerd met het eveneens gratis Microsoft Fotogalerie.

Deze gereedschappen maken gebruik van een zogenaamd indexeringsproces die alle foto's op je computer (of een deel daarvan) doorloopt en ze 'controleert' op metadata als trefwoorden. Die worden dan in het geheugen opgeslagen samen met de locatie van de betreffende foto.

Voer je dan op een gegeven moment een zoekopdracht in dan wordt in de interne database 'gekeken' of het betreffende woord ook voorkomt en de bijbehorende foto wordt dan in het zoekresultaat getoond. De betreffende gereedschappen kun je door elkaar heen gebruiken omdat ze allemaal van hetzelfde principe gebruik maken, namelijk de metadata die in de foto zelf aanwezig is. Er ontstaat dus geen afhankelijkheid van een enkel programma vanwege het feit dat de informatie in de foto's niet uitwisselbaar is met andere toepassingen. Een dergelijke afhankelijkheid neemt toe naarmate je er meer werk van hebt gehad en dat wil je natuurlijk niet allemaal opnieuw hoeven doen wanneer je besluit een ander programma te gaan gebruiken.

Voor het tweede is het lastiger omdat belangrijk is dat de metadata die je aan een foto toevoegt met programma A gelezen en aangepast zou moeten kunnen worden met programma B. Het ligt voor de hand om te veronderstellen dat dit anno nu al wel uitwisselbaar zou zijn maar het tegengestelde is waar. Er is nog lang geen uniforme standaard. Geef met behulp van Picasa een foto maar eens een sterwaardering en open de foto vervolgens met Microsoft Fotogalerie, je zult zien dat de sterwaardering niet mee is gekomen. Andersom is overigens hetzelfde het geval!
Een Sterwaardering die je met behulp van Fotogalerie toekent zie je overigens wel weer terug wanneer je met behulp van de standaard Windows verkenner de map opent waar zich de foto in bevindt en vervolgens de eigenschappen van die foto opvraagt. Natuurlijk ligt dit voor de hand omdat het beide producten van Microsoft zijn maar zoals gezegd is er op dit punt nog niet veel standaard.

Van alle Metadata die er bestaat is het IPTC veld 'Trefwoord' wel de meest universele. Ik ken geen programma's die dit veld niet kennen of een ander veld er mee verwarren. Dat wil dus zeggen dat je dit veld veilig kunt gebruiken om al je meta gegeven in onder te brengen, niet alleen je trefwoorden maar ook de plaats waar de foto is gemaakt en de personen die er op staan. Ik voeg zelfs de waardering (extra) toe als trefwoord. Dit om de uitwisselbaarheid tussen de programma's zo optimaal mogelijk te maken. Foto's met een ster voorzie ik dan van het trefwoord RM:1STAR. Mocht ik in de toekomst ooit een ander fotobeheerprogramma willen gebruiken dat mijn huidige sterren niet herkent dan kan ik simpelweg zoeken op alle foto's met het trefwoord RM:1STAR en ik voorzie het volledige zoekresultaat dan van de 1-ster waardering in het nieuwe programma.

Wat ik zelf dus belangrijk vindt is dat de trefwoorden en waarderingen (meta data) aan de foto zelf worden toegevoegd en niet (alleen) ergens in een database van een programma is ondergebracht. Wanneer de gegevens namelijk in de foto zelf zitten ben je niet meer afhankelijk van het programma dat je gebruikt om je foto's mee terug te zoeken.

Programma's waarmee je metadata aan foto's kunt toewijzen zijn ook eerdergenoemde Picasa en Microsoft Galerie maar die kennen op dit vlak wel een paar nadelen.
Zo voelt Picasa standaard de gegevens (onderschriften, sterrating e.d.) niet aan de foto zelf toe maar gebruikt daar een interne database voor. De gegevens zijn daardoor helaas niet in andere programma's te gebruiken. De enige uitzondering hier zijn de trefwoorden, die kunnen wel in de foto worden geïntegreerd mits je ze maar op de correcte manier toewijst namelijk met de toetscombinatie Ctrl+T. Er opent dan een scherm waarin je zogenaamde 'tags' kunt invoeren. Dit zijn wat in ander programma's trefwoorden worden genoemd. Picasa zelf noemt ze overigens ook wel 'labels' en dit maakt het natuurlijk niet veel helderder. 

Belangrijk om te onthouden is dat wanneer je Picasa gebruikt je alleen trefwoorden toevoegt met behulp van Ctrl+T, je weet dan zeker dat je werk compatible is met andere programma's. Nog een nadeel van Picasa is dat je dus alleen maar het trefwoordenveld kunt vullen en en dus niet de overige IPTC velden. Ook kun je geen meta-data-sjablonen maken zoals dat in commerciële programma's wel kunt en waardoor je ondermeer je copyright en adresgegevens niet in een simpele handeling aan grote sets van bestanden mee kunt geven.

Dit laatste geldt overigens ook voor Fotogalerie, je kunt er weliswaar meer IPTC velden mee vullen dan alleen de trefwoorden maar ook hier kun je geen sjablonen met dit soort gegevens voor definiëren om ze later te kunnen toepassen op grote hoeveelheden foto's in een enkele handeling.

Een voorbeeld van een sjabloon die ik graag gebruik zijn m'n copyright gegevens. Aan het begin van het jaar maak ik een sjabloon voor het nieuwe jaar waarin de Copyright-informatie voor dat jaar (©2014 Roelof Moorlag), de URL copyright-info (www.digitaalfotobeheer.nl) , de auteur (Roelof Moorlag), de Maker, mijn adres, telefoonnummer, e-mail, websiteadres etc. Allemaal IPTC velden die je zonder sjabloon dus allemaal afzonderlijk zou moeten vullen. Een sjabloon neemt je al dit werk uit handen dus is het de moeite waard te zoeken naar een applicatie die de IPTC velden door middel van sjablonen kan vullen en daarbij ook nog eens de XMP indeling te respecteren (daarover later meer).

Onder Windows XP bestond 'PixVue', een (gratis) uitbreiding op de verkenner die precies deed wat ik graag wilde (zie evt. m'n tweede blogartikel) maar PixVue werkt niet meer met recentere besturingssystemen en daarom ben ik op zoek gegaan naar een alternatief. XnView lijkt veelbelovend en daarover post ik later vast nog wel eens weer!

Heimwee naar PixVue..

Vroeger, in het XP (en voor RAW) tijdperk beheerde ik de meta data gegevens (wie, wat, waar, wanneer) van m'n foto's (al dan niet batchgewijsv voor een hele serie nieuwe foto's tegelijk) met behulp van PixVue. Een geweldig en bovendien gratis programma dat altijd snel voorhanden was dankzij het contextmenu onder de rechtermuisknop, 'gewoon' in de Windows verkenner waar ik toch al het organiseerwerk rondom m'n foto's deed in folders en subfolders.

Eigenlijk had PixVue zo'n beetje alles wat ik nodig had:

• Behalve de IPTC header werd ook het XMP deel van de foto aangepast met de wijzigingen (toekomstbestendig)
• Je kon sjablonen aanmaken voor toekomstig hergebruik (copyright gegevens e.d. die je eigenlijk op al je foto's wilt toepassen. Een sjabloon werkt dan lekker snel)
• Niet alleen JPG's kon je bewerken maar ook RAW bestanden, althans NEF..

En hoewel ik wel een paar verbeteringen zou willen (ondersteuning voor andere RAW formaten waaronder DNG en dat het ook werkt onder de nieuwere besturingssystemen...) is de ontwikkeling van de applicatie inmiddels gestopt.

Ik ben dus genoodzaakt om me te oriënteren op iets anders en ik heb ondermeer gekeken naar Microsoft Photo Info. En hoewel deze ook gratis is wordt ook daarin DNG niet ondersteund terwijl ik geloof dat dat de toekomst is. 
Er kunnen helaas ook geen meta data templates (sjablonen) worden aangemaakt. Er kan dus minder mee dan met PixVue en het is daarmee dus niet echt een vooruitgang.

Een verbeterde versie van Photo Info was ons beloofd en inderdaad kwam Microsoft met de 'Pro Photo Tools'. Echter blijkt deze op het gebied van meta data alleen maar uitbreiding te hebben gekregen op het gebied van GPS (locatie) gegevens. Ook met dit programma kunnen dus geen templates (sjablonen) worden aangemaakt en daardoor voegt 'Pro Photo Tools' voor mij niets toe ten opzichte van 'Photo Info'.

Het wachten is dus totdat iemand de handschoen oppakt, ViewNX wellicht?