Duizenden dia’s scannen op 3600 dpi, binnen 2 maanden en voor minder dan 200,- euro, kan dat?

Jazeker kan dit!
En ik zal hieronder uitleggen hoe dit gaat.

1.) Vind enkele medegeïnteresseerden om een goede diascanner aan te schaffen. Dit kan gezamenlijk of je maakt onderling afspraken over het overnemen van elkaar. Zaken waarover je vooraf overeenstemming moet hebben zijn de periode die iedere deelnemer de scanner kan gebruiken en de volgorde waarin iedere deelnemer 'aan de beurt' komt.
Enkele goede kanalen om de partners of deelnemers voor de bedachte constructie te vinden zijn markplaats.nl of 2ehands.nl

Zet de afspraken die je met de overige deelnemers maakt op papier en zorg dat je elkaar even een keer in levende lijve hebt ontmoet. Een voorbeeld of opzet van de afspraken zoals je die zou kunnen maken heb ik hier neergezet.

2.) Schaf gezamenlijk of als initiatiefnemer van de constructie een goede dia scanner aan. Essentieel is de mogelijkheid tot bulkscanning. Het liefst een apparaat dat, net als een diaprojector, het magazijn transporteert en dan om de beurt alle dia's scant. Een voorbeeld hiervan is de Reflecta DigitDia 5000 welke al voor minder dan 1000,- euro verkrijgbaar is en inclusief SilverFast scansoftware (de marktleider op dit gebied) circa 1200,- euro.
Mijn ervaring is overigens dat SilverFast niet nodig is voor het doel zoals hier beschreven, lees eventueel ook mijn eerdere artikel over dit onderwerp. Feit is wel dat er steeds minder goede diascanners op de markt komen in tegenstelling tot de eenvoudige apparaten (Aldi) waarmee je een enkele dia tegelijk kunt scannen. Nog even afgezien van de kwaliteit van deze apparaten wil je deze waarschijnlijk niet gebruiken wanneer je meer dan enkele tientallen dia's hebt liggen. Je zult dan een halve eeuwigheid nodig hebben op al het materiaal te scannen.

3.) Scan alle dia's. Ga dus niet vooraf lopen inventariseren! Het beoordelen en dergelijke gaat namelijk stukken sneller op je computerscherm dan vooraf met een dia-viewer of projector. Je wint op deze manier echt tijd ten opzichte van het voorselecteren, althans wanneer je een bulkscanner gebruikt zoals aangegeven in het voorgaande punt…
Bovendien kun je de afbeeldingen op het scherm meteen beoordelen (voorzien van sterren, ook wel rating genoemd) en voorzien van trefwoorden. Voor wat betreft het beoordelen zou je m'n artikel daarover nog eens na kunnen lezen en ook over het voorzien van trefwoorden heb ik eerder geschreven (artikel 1 en/of artikel 2). In het kort komt gaat het hier om:

• Rating van 1 tot 5 sterren. Foto's die geschikt zouden zijn om een afdrukje van te maken beginnen met 1 ster, de beste van de serie 2, echt mooie of waardevolle opnames vanuit emotioneel perspectief 3 en je allerbeste opnames 4.
  De 5 sterren zou ik reserveren voor de toekomst.
• Trefwoorden. Ik zou minimaal voorzien in de namen van de personen die op de opname staan, wanneer (desnoods alleen jaartal) en waar (land, provincie, plaats). Desgewenst kun je foto's met sterren voorzien van meer trefwoorden.

Applicaties waarmee je dit kunt doen worden DAM genoemd (Digital Asset Management – Digitaal Foto Beheer) en ik zou zeker de aanschaf van iets dergelijks overwegen.

4.) Gebruik een (DAM) applicatie voor het sorteer- en organiseer-werk
Het gebruik van een DAM applicatie is erg belangrijk omdat je, vooral als je veel foto's hebt, niet alle organiseerwerk (voorzien van ratings, trefwoorden e.d.) in een keer zult kunnen/willen afhandelen. Om het overzicht te bewaren zul je een applicatie moeten gebruiken waarmee dit kan en waarin je je persoonlijke voorkeuren met betrekking tot het organiseren (wat is er al gedaan, waarvan zijn er al back-ups gemaakt, welke dia's moet ik opnieuw scannen, etc) kwijt kunt.

Microsoft Expression Media 2 is een voorbeeld van een erg goed commercieel DAM programma maar ook het gratis (!) XnView is prima te gebruiken.
Je kunt natuurlijk ook een mix van applicaties gebruiken zoals XnView (om de foto's van gegevens te voorzien) en het populaire Picasa
om ze weer snel en eenvoudig terug te vinden. Om meerdere redenen zou ik het voorzien van ratings en trefwoorden niet in Picasa doen en de belangrijkste is wel dat deze gegevens dan niet (goed) uitwisselbaar zijn met andere programma's.

Mijn ervaringen met de Reflecta DigitDia 5000 Dia scanner

Voor de aanschaf van mijn Reflecta DigitDia 5000 diascanner had ik me terdege voorbereid en diverse fora daarover afgestruind. De algemene indruk die ik kreeg was dat de scansoftware van SilverFast over het algemeen de voorkeur genoot van de gebruikers boven de standaard meegeleverde software van CyberView.
Ik heb het apparaat dan ook gekocht inclusief SilverFast en ondanks mijn ICT achtergrond vond ik dit programma uiteindelijk toch te complex en vooral niet intuïtief genoeg. Het kent een (te?) steile leercurve en ik beschouw het met name voor niet-professionals dan ook niet geschikt.
Mijn doel met de aanschaf van de Reflecta was om mijn collectie dia's met zo weinig mogelijk handelingen als mogelijk te digitaliseren en ik ga er van uit dat dit voor de meeste mensen geldt die een dergelijke scanner kopen met batch-verwerkingsmogelijkheden.
Vanzelfsprekend realiseer ik me dat de kwaliteit van het scanresultaat nooit optimaal kan zijn wanneer je alle correcties aan machines en/of software overlaat maar ik heb gewoonweg geen mogelijkheid om veel tijd aan alle individuele dia's te besteden. Eerst maar eens al mijn materiaal scannen, daarna beoordelen en waarderen. De dia's waarvan ik dan zie dat ze de moeite waard zijn kan ik dan altijd nog opnieuw scannen. Mijn ervaring is dat deze hoogste kwaliteit dia's maar een zeer kleine subcollectie betreft waaraan je dus veel meer tijd aan de individuele instellingen kunt besteden. Wellicht dat dit dan alsnog met SilverFast gaat gebeuren maar vooralsnog ben ik zeer tevreden met CyberView, ondanks dat het dus 'tweede keus' betreft.
In deze handleiding van Jo Stark kreeg ik voor het eerst een signaal dat CyberView X helemaal niet onder hoeft te doen voor SilverFast en dat je er kwalitatief echt vergelijkbare resultaten mee kunt behalen. Op het gebied van bulkverwerking heeft CyberView naar mijn mening zelfs betere opties.
In ieder geval kan ik iedereen aanraden om het in ieder geval eerst eens te proberen met CyberView en wanneer dat niet bevalt alsnog SilverFast aan te schaffen. Ik heb dit expliciete advies van de verkoper zelf niet opgevolgd, ik was te eigenwijs…
Mocht CyberView onverhoopt toch niet bevallen en je de aanschaf van SilverFast overwegen doe dit dan niet op grond van de verwachting een eenvoudiger te bedienen applicatie te verkrijgen. Doe het dus alleen wanneer de opties van CyberView voor jou onvoldoende zijn.
Helaas ontbreekt een goede, dat wil zeggen volledige, handleiding van CyberView en vandaar dat ik mijn praktijkervaringen in het Nederlands op papier heb gezet. Degenen die goed thuis zijn in Duits zouden ook goed de eerdergenoemde beschrijving van Jo Stark er op na kunnen slaan hoewel die geschreven is op iets oudere hard- en software (combinatie Reflecta DigitDia 4000 met de CyberView X versie 1.17i en Firmware 1.09).
Mijn nederlandstalige handleiding

Kodachrome dia’s scannen met de Reflecta DigitDia 5000

Digital ICE in combinatie met Kodachrome dia's

Bij het scannen van mijn collectie dia's werd het me vanuit verschillende bronnen duidelijk dat mijn Kodachrome dia's anders behandeld zouden moeten worden dan alle andere dia's . 

Het is namelijk zo dat veel negatief- en dia scanners een functie hebben die digital ICE heet en die zorgt voor vermindering van stof en krasjes, zo ook mijn Reflecta DigitDia 5000. ICE scheelt enorm in het achteraf bijwerken van de scans, met name relevant wanneer het er veel zijn.
Digital ICE is ontwikkeld door Kodak Austin Development Center, voorheen Applied Sciense Fiction en het betreft een hardware gerelateerde techniek. De scanner beschikt dus over Digital ICE of niet. Je kunt het dus niet simpelweg met behulp van software toevoegen. In dit artikel op Wikipedia wordt de techniek achter digital ICE beschreven en wat me met name opviel is dat de techniek niet werkt met Kodachrome dia's. 

Digital ICE dient dus in het scanprogramma uit te worden gezet voordat je Kodachrome dia's gaat scannen.
Kodachrome is een zogenaamde omkeerkleurenfilm en het is de enige kleurendiafilm die van zichzelf geen kleurstof componenten bevat. Die worden namelijk pas tijdens het ontwikkelproces (K-14) toegevoegd. Bij alle andere dia ontwikkelprocedé's (E6) worden de 'overtollige' kleurstoffen (die daar dus wel in de film zitten) weggehaald totdat het beeld volledig is ontwikkeld.
Daarom kent Kodachrome dus ook een ander ontwikkel procedé dan alle andere diafilms. Vrijwel overal kun je 'normale' dia's in E6 laten ontwikkelen maar er zijn wereldwijd nog maar 2 centrales die K-14 ontwikkelen, daardoor duurt het ook erg lang voordat je je dia's terug hebt.
Op Wikipedia staat een uitgebreid, Nederlandstalig artikel over Kodachrome, voor degenen die geïnteresseerd zijn in de techniek en de achtergronden van Kodachrome is dit het adres.

Kodachrome dia's zijn over het algemeen eenvoudig te herkennen omdat ze ingeraamd terug komen van de ontwikkelcentrale met het woord 'Kodachrome' op de raampjes.

De enige scanner (medio 2009) die Kodachrome dia's met ICE kan scannen is de Nikon Coolscan 9000 ED maar vanzelfsprekend wilde ik toch graag met eigen ogen zien wat digital ICE op mijn DigitDia 5000 dan wel doet bij het scannen van Kodachrome's. Mijn resultaten kun je in dit documentje lezen.

Mijn conclusie is ook dat je ICE moet uitzetten voordat je Kodachrome dia's gaat scannen. Tenzij je een Coolscan 9000 hebt natuurlijk maar dan zit je dit artikel niet te lezen :-)

Hoe archiveer ik m’n dia’s en negatieven?

Het is al een heel werk om de digitale foto's goed te beheren, hoe doe je dat dan met het opgebouwde 'analoge' archief van al je negatieven en dia's. Met een beetje 'geluk' ook nog in diverse formaten. Vragen die dan ongetwijfeld bij je opkomen zijn ondermeer;

• Koop je een negatief/dia scanner of huur je die?
• Ga je met een flatbad of een 'echte' negatiefscanner werken?
• Welke kwaliteit?
• Gooi ik m'n origineel filmmateriaal weg of niet

Ik realiseer me dat er geen ideale aanpak bestaat, iedereen maakt de afwegingen die voor hem of haar het belangrijkst zijn. De uitkomst zal vaak verschillen maar wellicht dat iemand iets heeft aan de manier waarop ik tot een besluit ben gekomen.

Om met de eerste vraag te beginnen, het scannen van negatieven, dia's e.d. duurt zo lang dat het niet uit kan om daarvoor apparatuur te huren. Dit zou alleen kunnen wanneer je hebt besloten om maar een beperkte selectie van je materiaal te gaan scannen. Ik wilde echter ALLES digitaliseren dus kopen was m'n enige optie.

Flatbad of niet? Nu, deze vraag is wat lastiger te beantwoorden. In eerste instantie ging ik voor de beste kwaliteit en kwam dus uit op een 'echte' negatiefscanner. De keerzijde leer je pas in de praktijk en die blijkt dat je op deze manier erg veel tijd kwijt bent met het scannen van je materiaal. Je kunt hoogstens een strook negatieven (6 frames) of 4 dia's (ingeraamd) kwijt en telkens moet je die dus weer met de hand wisselen. Het scannen zelf duurt zo lang dat je daar niet op gaat zitten wachten maar het werkt ook niet door een kookwekker te zetten en ieder uur terug te lopen naar je computer. 

Nog meer nadelen zijn dat mijn middenformaat materiaal er niet mee gescand kan worden en ik heb zelfs nog wat 4x5" negatieven en dia's liggen.

Een flatbad gekocht dus. Ik kan er 24 kleinbeeld frames tegelijk (in een enkele 'batch') mee scannen en bovendien kan dat met AL mijn materiaal; pocket, instamatic, kleinbeeld, 4,5x6, 6x6 en 4x5".

En de kwaliteit dan?
Nu, ik heb besloten om niet al mijn materiaal in de hoogst mogelijke kwaliteit te gaan scannen. De apparatuur zal ieder jaar beter en sneller worden dus ik ga in eerste instantie voor een letterlijke 'quick scan', proberen om al mijn materiaal binnen een afzienbare tijd te scannen op 800 dpi om in ieder geval inzichtelijk te hebben wat er allemaal is.

Bovendien is kwaliteit natuurlijk een rekbaar begrip. Ik heb bijvoorbeeld best wat materiaal dat niet helemaal vlak is, destijds in de centrale niet goed gedroogd of zo en omdat een 'echte' negatief/diascanner een relatief kleine scherptediepte heeft krijg je dus vrij snel onscherpte. Een vlakbedscanner heeft over het algemeen een wat grotere scherptediepte, in mijn geval een voordeel dus.

Gescand in 800 dpi zijn de beelden prima te beoordelen en te 'taggen', ik tag alle opnames waarvan ik de kwaliteit goed genoeg vindt om later nogmaals in een hoger resolutie te kunnen scannen. Ik overweeg om daarvoor dan een weekend lang een scanner te huren met een hogere kwaliteit dan m'n eigen. 

Aan deze set (hoge resolutie) scans kan ik dan vervolgens veel meer tijd besteden bij het pre-process om tot een optimaal eindresultaat te komen. Het bulkgebeuren laat ik namelijk zo veel mogelijk op de automatische piloot gebeuren om de snelheid er een beetje in te houden.

Deze aanpak verzekert me er van dat ik mijn materiaal in een relatief korte periode goed inzichtelijk krijg. Doordat ik foto's beter terug kan vinden zal de waarde er van toenemen. Bovendien voorkom ik misschien zelfs verlies door bijvoorbeeld schimmel. Een aantal dia's bleken hierdoor al verloren te zijn gegaan.

Wanneer ik al het materiaal onder ogen heb gehad kan ik beter beoordelen wat er mee te doen en dat is dus de belangrijkste reden voor de keuzes die ik heb gemaakt:

1. Een flatbescanner in eigendom:

• Scannen op een relatieve lage resolutie maar met een hoge verwerkingssnelheid
• Het gebruik van zo groot mogelijke batches t.b.v. de hoge verwerkingssnelheid
• Relatief grote scherptediepte (gunstig bij kromgetrokken film)
• Alle filmformaten, niet alleen maar kleinbeeld

2. Huurscanner wanneer nodig:

• Bij materiaal waarbij dit kwalitatief verantwoord is
• Altijd de hoogst mogelijke kwaliteit van dat moment
• Middel kan nauwgezet worden afgestemd op het doel

Het zal dan ook geen verassing zijn dat ik m'n originele dia's en negatieven niet weg gooi! 
Ik scan ze nu al niet in de hoogst mogelijke kwaliteit maar sla ze ook nog eens op in het lossy JPG formaat. De kans is dus 100% dat ik in de toekomst bepaalde opnames nog eens opnieuw wil scannen. Maar daarvoor moet ik wel weten waarover het gaat en daar is mijn hele opzet op afgestemd.